Kategorie
Bez kategorii

Co z kolędowaniem?

Nie wiem, czy Wy jeszcze pamiętacie, ale ja nie dalej jak w 2003 roku byłam w harcerstwie i z okazji Świąt kolędowało się po blokach na Bielanach. Jakiś czas temu zwrócono mi uwagę, że kolędnicy zawsze mają kręcącą się gwiazdę i…kozła. Reszta postaci jest opcjonalna i dodana później – diabeł, kominiarz, młynarz, aniołek…

Kolędowanie a Szczodry Wieczór

Pod koniec roku np. u Białorusinów odbywał się Szczodry Wieczór czy Koljady, a u nas Szczodre Gody. W zeszłym roku po raz pierwszy uczyłam się kolęd na te okazje. Po powrocie do domu znalazłam też w śpiewniku babci z Podlasia „koljadki” o szczodrym wieczorze.

Ciekawym aspektem w tych piosenkach była np. mowa o braniu sobie kostek z rybki z których można zrobić mostek – do dziś niektórzy biorą sobie łuskę z karpia, co ma dawać bogactwo. Takie „kreowanie dobrobytu” się rzeczywiście kojarzy ze szczodrym wieczorem, ale przecież nie z Wigilią?

Dzieci otrzymywały w szczodry wieczór drobne upominki oraz orzechy, (…) i specjalne placki, przeważnie w kształcie zwierząt albo lalek, zwane szczodrakami.

Ziółkowka, Maria: Szczodry Wieczór, Szczodry Dzień – obrzędy, zwyczaje, zabawy, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, Warszawa 1989, s. 207

Szczodry Wieczór na Białorusi

(https://naviny.belsat.eu/pl/news/szczodry-wieczor-bialoruska-noc-koled-i-wrozb/)

Byłam raz na białoruskich obchodach Szczodrego Wieczor, robiliśmy maski a w ten wieczór dzieci robiły i rozdawały później świnki z ciasta.

Szczodry wieczór na Lubelszczyźnie

W książce „Dziedzictwo kulturowe Lubelszczyzny – Kultura ludowa” Alfreda Gaudy z 2001 roku wyszczególniono dwa interesujące nas święta:

Bogaty wieczór – dzień przed Wigilią, który obchodzili Rusini. Zawieszany był wówczas post adwentowy (Chełmskie, okolice Włodawy, Międzyrzeca itp.).


Boże Narodzenie – Nowy Rok
Gody – staropolska nazwa świąt Bożego Narodzenia, obejmująca dni od Wigilii do Trzech Króli.

Szczodry Wieczór w Czechach

Mnich XIII-wieczny Jan z Holeszowa napisał traktat Largum Sero, czyli Szczodry Wieczór, w którym opisuje ówczesne zwyczaje wigilijne.

Punktem kulminacyjnym była poprzedzona postem wieczerza wigilijna, wywodząca się zapewne z dawnego święta dostatku i pomyślności. Rozpoczynano ją z chwilą pojawienia się na niebie pierwszej gwiazdy. Był to czas końca
pracy, przygotowań i zasiadania do stołu. Jan z Holesowa ganił tych, którzy ten wigilijny wieczór spędzali na obżarstwie, opilstwie oraz grze w kości, mającej w skazywać powodzenie bądź nieszczęście w najbliższym roku.

Kościół wobec folkloru w Polsce XIV i XV wieku, Beata Wojciechowska, Kieleckie Studia Teologiczne 13, 151-163, 2014

Szczodry Wieczór na Słowacji

Na Słowacji Wigilia to štedrý večer, a popularne ciasto jak u nas makowiec to szczodrak, o czym przeczytałam tu. Znajduje się tam również przepis.

Szczodry Wieczór na Ukrainie

Bardzo ciekawie został opisany na tym blogu. Autorka podaje starą nazwę Babia Wigilia, przytacza szczedrywkę o święcie słońca, księżyca i deszczu i zwraca uwagę na święcenie wody i ognia w cerkwi. Ukraińcy Szczodry Wieczór obchodzą już w połowie stycznia.

Koljady na Litwie

Pisze Teodor Narbutt w „Dziejach starożytnych narodu litewskiego” z 1835 roku:

A dlaczego akurat kozioł?

Pozostaje zagadką, dlaczego akurat kozioł lub inna rogacizna jest tak nieodzowny w czasie kolędowania.

Myślałam nad tym przez ostatni rok i nic nie wymyśliłam, ale w międzyczasie zauważyłam, że:

-jakiś byk czy kozioł występuje w płodnościowych obrzędach już w neolicie, o czym więcej można przeczytać np. tu

-Znak koziorożca w sumie zaczyna się 23 grudnia…

-W starożytnym Rzymie każdy pierwszy dzień miesiąca to była Kalenda (stąd kalendarz). Po roku 153 p.n.e. pierwszą styczniową Kalendę ustanowiono też początkiem roku i świętem. Odwiedzano się wtedy w domach i bawiono się, co ma być dawnym źródłem Karnawału. Więcej tu.

-Narbutt tak pisze o zwyczajach Litwinów „starożytnych” w dziale o ofiarach:

A gwiazda? Też nie mam pojęcia. Najprostsze rozwiązanie sugeruje historię Trzech Króli, ale sama nie wiem – jest to ewidentnie troszkę inna, dziwniejsza gwiazda kręcąca się, więc jeszcze nie przesądzam, że nie ma w niej żadnego drugiego dna.

Wesołych Świąt!

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s