Włosy

Włosy? Dlaczego włosy? A bo w dziale „Ubranie i wygląd” zrobiło się bardzo dużo nakryć głowy i fryzur, więc uznałam, że tak będzie lepiej.

C

Czepek

Jak wieniec na warkoczach lub rozpuszczonych włosach był godłem dziewictwa i tylko przez panny mógłbyć noszony, tak biały czepiec, okrywający ucięte włosy, znakiem był białogłowy, czyli mężatki. Oczepiny, czyli pierwsze włożenie czepca na głowę młodej mężatki po ślubie, są jednym z najważniejszych obrzędów wesela polskiego.

— Zygmunt Gloger, Encyklopedia Staropolska Ilustrowana, Warszawa, 1900-1903

Czaszka królowej Ryksy, 995-1063

Czapka

Łukasz Gołębiowski, Ubiory w Polsze od najdawniejszych czasów aż do chwil obecnych, Warszawa, 1830

Grzebień

Nietypowe grzebienie z ok. VIII w. z Pasymia, w: SŁAWOMIR WADYLCIEKAWE GRZEBIENIE WCZESNOŚREDNIOWIECZNE Z PASYMIAW POW. SZCZYCIEŃSKIM, Wiadomości Archeologiczne, 2018

Inne fryzury

W polszczyźnie wśród określeń związanych ze sposobem czesania się mamy równie dużo wyrazów rodzimych co zapożyczeń – i to zapożyczeń z rozmaitych języków. Mamy więc słowiańską CZUPRYNĘ i GRZYWKĘ, rodzime KĘDZIORY i KOSMYKI, czeski PUKIEL (czes. pukla) i niemiecki LOK (nm. Locke), włoskie FIOKI (wł. fiocco) i francuskie ANGLEZY (fr. boucles anglaises), i wreszcie WARKOCZ o zupełnie zagubionej etymologii (być może bardzo dawne zapożyczenie ze starotureckiego örküč ‘plecionka’)…

Narodowe Centrum Kultury, Ojczysty – dodaj do ulubionych

Kołtun

Od kiedy bowiem przybyłem do tego kraju, zainteresował mnie pewien miejscowy fenomen, znany wprawdzie na świecie, lecz tutaj nadzwyczaj rozpowszechniony, tak iż wystarczyło przejść biedniejszymi ulicami Warszawy, aby go dostrzec na głowach ludu – plica polonica, kołtun, jak go tu zwą: dziwny twór ze skręconych, zbitych włosów w różnych postaciach, a to postronków, a to kłębu włosianego, czy jakby warkocza podobnego do bobrzego ogona. Uważano, że ów kołtun jest pełen dobrych i złych mocy, tak iż jego właściciele woleli podobno umrzeć, niż się go pozbyć.

Olga Tokarczuk, Opowiadania Bizarne

Kołtun (od kołtania się czyli kołysania wiszących splotów) plica, trichoma, pospolicie lecz całkiem niesłusznie plica polonica zwany, gdyż Rosenbaum, opierając się na klasycznych pracach Grimma („Deutsche Mythologie“) i swoich własnych, dowiódł, iż zjawisko kołtunem zwane od wieków było znane u Germanów, nad Renem, w Bawaryi i t. d., i z zachodu na wschód, a nie odwrotnie się rozprzestrzeniało.

— Zygmunt Gloger, Encyklopedia Staropolska Ilustrowana, Warszawa, 1900-1903

Korony rosyjskich księżniczek

Nie da się tego pomylić z niczym innym. W Polsce chyba czegoś takiego nie było, ja to widuję wyłącznie w starych rosyjskich bajkach lub na opakowaniach wykwintnego czaju czy szamponu. Jeśli gdziekolwiek widać takie nakrycie głowy, to skojarzenie jest jedno: dawna rosyjska księżniczka z bajki.

Opaska na włosy

Przyznam się, że nie mam popjęcia, skąd to się wzięło, ale przyznacie, że słowiańska opaska na włosy występuje wszędzie od „Starej baśni” po „Wiedźmina”, więc…jakoś funkcjonuje. Z kręgów ezoterycznych słyszy się, że to opaska ochronna, ale skąd to się wzięło? W Rosji to się podobno nazywa oczelje.

Warkocze

Łukasz Gołębiowski, Ubiory w Polsze od najdawniejszych czasów aż do chwil obecnych, Warszawa, 1830

Warkocz, inaczej kosa, włosy splecione u dziewic, są najcelniejszą ozdobą ich głowy i symbolem ich dziewictwa, z wplecioną w koniec warkocza czerwoną wstążką. Dziewice polskie splatały zawsze włosy w jeden lub dwa warkocze, które bądź spływają na plecy, bądź okrążają dokoła głowę. Pannie młodej przy oczepinach ucinano warkocz, zostawiając tylko „kędry”, bo mężatkom nie godziło się nosić i trefić warkoczy, ale dozgonnie zawijać rąbkiem. Obcinano i pannom, gdy utraciły wieniec. Stąd do ślubu rozplatają im warkocz, żeby świat widział, że nie mają włosów obciętych.

— Zygmunt Gloger, Encyklopedia Staropolska Ilustrowana, Warszawa, 1900-1903

Warkocz, konkretnie taki, jak u Julii Tymoszenko, jest też częścią narodowego stroju Ukrainek:

Wianek

To właściwie symbol słowiańskich kobiet.

Tu artykuł w National Geographic z niesamowitymi zdjęciami kwiatowo-pszenicznych koron z Ukrainy dla inspiracji.

Zofia Stryjeńska, Wianki

Włosy

Artykuł Anny Wrzesińskiej: Słowiańska wiedza o włosach.