Kategorie
Bez kategorii

Błogosławieństwa i przekleństwa

W kręgach gimnastyki słowiańskiej, ale nie tylko, sporo mówi się o tym, że słowa mają mocmatki mogą błogosławić swoim dzieciom, ale trzeba też uważać, co się myśli i mówi. Wiele z takich błogosławieństw czy przekleństw wywodzi się z mowy naszych dalekich przodków.

Błogosławieństwa

Co znaczące, używane są raczej rzadziej niż przekleństwa…Ale przykładowo najprostsze stosujemy non stop, mówiąc: dzień dobry i dobry wieczór. Życzenie innym dobrego dnia podczas spotkania to podstawa. Podobno dawniej w formie: daj Bóg dobry dzień.

Bardzo rzadko mówimy, że komuś błogosławimy, choć zdarza nam się życzyć wszystkiego najlepszego, a to już coś.

Ściskam gorąco, uściski – to w wiadomościach taki nasz cyfrowy odpowiednik faktycznego przytulania drogich nam osób. Kiedyś faktycznie ściskano się, przytulano, dziś przynajmniej wysyłamy sobie symboliczne „uściski”.

Rzadko dziś się już stosuje pozdrowienia chrześcijańskie czy katolickie, ale jeszcze się zdarza. Pięknie o „Szczęść Boże!” pisze tygodnik Niedziela:

„jest to ludzkie życzenie skierowane do Boga, stanowiące odpowiedź na całe bogactwo życia człowieka. I jest tu wyznanie wiary w Boga i Jego Opatrzność; wyznanie wiary, że to, co jest ludzkim życzeniem, spełnić może tylko Bóg. To szczęście ma pochodzić od Niego. Mamy tu więc skierowanie uwagi na Boga i naszą od Niego zależność. Zależność, w którą wpisana jest Boża życzliwość dla człowieka. Tak oto odsłania się nam głębia tego skromnego pozdrowienia „Szczęść Boże”. Czyż to mało? „

Zwyczajowa odpowiedź na Szczęść Boże to Bóg Zapłać.

Jan Paweł II powiedział podczas jednej z pielgrzymek:

„”Niech z ust polskiego rolnika nie znika to piękne pozdrowienie «Szczęść Boże» i «Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus». Pozdrawiajcie się tymi słowami, przekazując w ten sposób najlepsze życzenia (bliźnim). W nich zawarta jest wasza chrześcijańska godność. Nie dopuście, aby ją wam odebrano”.

Inne tego typu to (idź) z Bogiem!

Raczej na zakończenie spotkania życzono kiedyś życzliwie: Bądź zdrów! Dziś jeszcze może zdarzyć się, że tak powie do wnuka dziadek, ale już chyba rzadko.

Samo „pozdrawiam” na końcu maila to już coś, bo według słownika to „Przesłać, przekazać komuś wyrazy pamięci i życzliwości w liście lub za czyimś pośrednictwem”. Dawniej też mówiono czasem „ bądź pozdrowion” wymiennie z „bądź zdrów”, a więc można to potraktować jako życzenie zdrowia Aleksander Bruckner w starym słowniku z 1927 roku wymienia obok siebie słowa zdrów, zdrowie, pozdrowić i zdrowotny.

Dla jaj mówimy czasem „czołem!”; w pewnych kręgach da się usłyszeć „Czołem wielkiej Polsce”… Dawniej mówiono: „ „czołem biję za cześć ziemię przed wami”, albo przynajmniej: skłaniam głowę i chylę czoła”.

Przekleństwa

„Słyszałem raz o przeklęciu dzieci w gawrony przez ich matkę, jak były nieposłuszne”

Krzyżanowski, 1962: 141–142

Przeklęcie macochy przemieniło pasierbicę w kruka

Gloger 1898: 61

Do diaska!

A niech to diabli! (w domyśle: porwą do piekła, przeklną etc.).

Do czarta! Do stu czartów! Niech to czort! itp. – czart wywodzi się bezpośrednio ze słowiańskiej mitologii.

A niech to licho porwie! Do licha!Licho nie śpi… – licho to słowiański zły demonek, upiornie przedstawiany czasem jako ubrana na czarno starucha z jednym okiem. Takie zawołania to więc nic innego, jak klątwy.

Niech to piorun trzaśnie! – dramatyzujemy dla jaj. Ale czy Wy sobie wyobrażacie rozpacz kogoś, komu naprawdę piorun trzasnął w dom i go spalił? Niektórzy twierdzą, że to nie jest do końca przekleństwo, tylko powiedzenie z czasów, gdy czczono Peruna, i że uchowało się to w śląskich: idź w pierony! I: pieronie jasny! I w ciskaniu gromów. Równie dobrze może to być jednak związane z mitami o Zeusie lub…piorunami, więc na razie to zostawmy.

Bardzo często rzucamy w przypływie chwili:

powieszę się, jeśli ta plama się nie spierze,

zabiję cię, jak wylejesz sok,

zabiję się, jeśli pociąg się spóźni,

niech cię szlag trafi (schlag, z niem. cios, uderzenie),

Czasem mówimy już bez ceregieli: przeklinam cię, lub żartujemy sobie, że rzucamy na kogoś klątwę.

Mówimy: Marek przeklął: a idź ty do diabła!

I w sensie ścisłym faktycznie jest to przekleństwo, w sensie nakładania klątwy.

Jakiś czas temu gdzieś słyszałam coś takiego: gdy mówisz, że się martwisz, to tak naprawdę mówisz: życzę sobie, żebym była martwa, chcę śmierci.

Przez jakiś tydzień o tym pamiętałam i nie stosowałam, potem zapomniałam.

Zresztą nawet dość często nie tyle przeklinamy kogoś, co malujemy za pomocą wypowiadanych słów swoją własną sytuację. Sami sobie powtarzamy dzień w dzień, że otacza nas:

cholerny świat, stara bida, że jest chujowo, ale stabilnie, bida z nędzą… Każdy z nas może poobserwować otoczenie i ocenić, jak się wiedzie tym, którzy w ten sposób malują swój świat.

Czy przekleństwa i błogosławieństwa działają?

„wszelkiego rodzaju złe życzenia można określić jako tzw. formuły niszczące, czyli wypowiedzi stwarzające niepożądany stan rzeczy (np. Obyś zdechł!, Niech cię piekło pochłonie!)

Przekleństwa jako przykład łamania tabu (na podstawie języka polskiego i słoweńskiego oraz innych języków słowiańskich) , Agnieszka Będkowska-Kopczyk, Język a kultura, Wrocław, 2009

Było też kilka eksperymentów typu: mówić dobre lub złe rzeczy roślinom, wodzie i obserwować efekty. Jeden z takich eksperymentów przeprowadziła Ikea:

Mówi się, że tzw. mowa nienawiści, ostra i brutalna w brzmieniu, wysyła inne wibracje niż słodki szept czy muzyka klasyczna (co możemy zaobserwować sami, ustawiając sobie np. na budzik słodki szept lub muzykę heavymetalową). Inny przykład empiryczny: chyba każdy potrafi odróżnić kota, którego przeklina i ośmiesza się dzień w dzień od tego, który miał dobrze w życiu i nasłuchał się komplementów.

Na koniec trzeba zaznaczyć, że nie jesteśmy niewolnikami słów, więc oczywiście nie ma też co dramatyzować. Każdy może dla siebie odkrywać własne znaczenia. Na przykład dla jednego „ty wiedźmo” to będzie obelga, a dla innego – komplement…

W odpowiedzi na “Błogosławieństwa i przekleństwa”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s